سرنوشت باوری نیچه

«سرنوشت باوری نادرست. ـ سرنوشتْ‌باوری نادرست این خطای بنیادین را در خود دارد، که آدمی و تقدیر را به عنوان دو چیز جدا در مقابل همدیگر می‌نهد و بر آن است که آدمی می‌تواند رغمارغم تقدیر دست به تقلا بزند و بکوشد آن را بپراکند و تقسیم کند، اما سرانجام همواره پیروزی با تقدیر است. از این رو خردمندانه‌ترین امر آن است که تسلیم آن بشود یا آنگونه که می‌خواهد، بزید. در حقیقت هر انسان فی نفسه، پاره‌ای از تقدیر است. او در حالی که بر آن است با این شیوه‌ی خودستایانه بر خلاف تقدیر جدٌ و جهد می‌ورزد، ولی در همین شیوه نیز سرنوشت همواره به کمال می‌رسد؛ ستیزه با آن توهمی بیش نیست و البته همین خود تسلیم به تقدیر است؛ همه‌ی این گمان‌ها و توهم‌ها در تقدیر فروبسته‌اند. ـ ترسی که بیشتر افراد از آموزه‌ی عدم آزادی اراده دارند، همانا ترس از تقدیرگرایی نادرست و شوم است: اینان برآنند که آدمی ناتوان و تسلیم می‌شود و دست به سینه در پیشگاه آینده خواهد ایستاد، زیرا توان هیچ تغییری در آن ندارد: یا لگام هوس‌بازی و تلون تام‌اش را رها خواهد کرد، زیرا که از این رهگذار تقدیر مقدر، شوم‌تر از این نتواند شد.دیوانگی‌های آدمی درست به همان‌سان پاره‌ای از تقدیر اند که هوشمندی‌ها و زیرکی‌هایش: بدین سان نیز هرگونه هراسی از باور آوردن به تقدیر، خود تقدیر است. تو خود، ای ترسوی بینوا،ایزد نامجبور و مختار سرنوشتی (موایرا)، که فراتر از خدایان جلوس کرده‌ای، تا فرمان‌رانی بر هر آنچه آنجا روی می‌دهد. تو رحمت یا لعنتی، و به هر روی آن بند و زنجیری که موجود نیرومندتر نیز در بند توست؛ همه‌ی آینده‌ی جهان آدمیان در تو مقدر شده است. تو را سودی نیست از آن که خود بر خود بیم‌ناک باشی.»[1]

 

 

---

[1]  آواره و سایه‌اش، فریدریش نیچه، علی عبداللهی، نشر مرکز، ۱۳۸۴