نقد کتاب (افول و سقوط امپراطوری فرویدی)

افول و سقوط امپراطوری فرویدی – هانس یورگن آیزنک

آیزنک از همان ابتدا مسیر و هدف خود را مشخص می‌کند: کوبیدن آخرین میخ‌ها بر تابوت آیین فرویدی. انتخاب چنین نامی ـ افول و سقوط امپراطوری فرویدی ـ خود می‌تواند تحلیل‌های روان‌پویشی جالبی را به ذهن خواننده فرابخواند و هم‌چنین موضع آیزنک را نمایان می‌سازد. برخلاف ادعای آیزنک، قرار نیست یک نظریه‌ی علمی مورد نقد واقع شود، آن‌چه نقد می‌شود شخصیت، عقاید شخصی یا علمی و رفتارهای به زعم آیزنک روانرنجور شخص فروید است.

آیزنک از همان اولین فصل از دورنمایی که در پیش‌گفتار مشخص می‌کند و همانا نقد و بررسی علمی روان‌کاوی باشد، خارج می‌شود و به نقد شخصیت روانرنجور فروید، با این استدلال که روان‌شناسی با سایر علوم تجربی تفاوتی دارد و آن تاثیر شخصیت و احوالات نظریه‌پرداز بر نظریه‌اش است، می‌پردازد. اما حالا این سوال را به ذهن من خواننده می‌رساند که اگر روان‌شناسی این‌چنین تفاوت به گمان من بنیادینی با علوم اثباتی و تجربی دارد، چگونه است که روش‌شناسی ـ Methodology ـ آن می‌بایست منطبق بر روش‌شناسی علومی هم‌چون فیزیک باشد؟

آیزنک نقد پوپر بر روان‌کاوی را نیز وارد نمی‌داند، چرا که معتقد است فرضیه‌های فروید قابل آزمون‌ و ابطال‌پذیرند و در آزمون‌های تجربی و مشاهده‌ای یک‌سر با شکست مواجه می‌شوند. پوپر بر اساس ملاک ابطال‌پذیری، روان‌کاوی را شبه علم بحساب آورده و معتقد است روان‌کاوی قابل بررسی علمی نیست.

آیزنک مطرح می‌کند که خود فروید هم می‌خواسته دانشمندی سنتی باشد و آن دسته از پیروان فروید که سعی می‌کنند علم را در معنای پوزیتیویستی آن کم‌ارزش نشان دهند، به ضرر او عمل می‌کنند. به گمان آیزنک فروید نیز همانند مارکس دچار بدفهمی از جانب پیروان‌اش شده است.

لازم به ذکر است که کتاب و نقدهای مهلک‌اش به فروید سراسر ایراد نیست و من چون قصد تخریب داشته‌ام(!) از آوردن محاسن خودداری کرده‌ام.

این کتاب با ترجمه و نام سراسر ایراد «نقد و بررسی علمی روان‌کاوی» توسط انتشارات «سخن »به مترجمی «محمدرضا نیکخو» در بازار موجود است.

Powered by ScribeFire.