چهار روز است برندگان اسکار رسما اعلام شده‌اند، هنوز دارم به این فکر می‌کنم که چرا برتون را دست‌کم نام‌زد نکردند؟ هر چه باشد، از آن تازه کارها که بهتر است. فانتزی را دوست ندارید، چرا سرش را می‌برید؟

دیروز زیر برف، بعد از یک جدل اساسی راجع به تاویل متن، به ذهن‌ام آمد که فیلم مارمولک، چقدر دور پست‌مدرنیسم، چرخ می‌خورد. از «برادر تارانتینو» اش گرفته تا به «تعداد آدما راه هست برای رسیدن به خدا».

پ.ن از نظر من تارانتینو ته فیلمساز پست مدرن است. که حتی سیر داستان فیلم‌هاش هم ساختار مشخصی ندارد.

پ.ن زرزرهای زیادی‌ام دارد زیاد می‌شود.

اتوبوس شب بهانه‌ای شد که از جلوه‌ی بصری بگویم. از این که اصلا در سینما باید روایت را فدای جلوه‌ی بصری کرد؛ نظر شخصی است. وجه تمایز سینما و داستان ـ کوتاه یا بلند ـ چیست؟

جلوه‌های ویژه منظورم نیست‌ها! ذهن‌ات سراغ اسپیلبرگ و لوکاس هم نرود.

من برتون را اینگونه یافته‌ام: روی پرده نقاشی می‌کشد. هر کدام از فیلم‌هاش را ببینی، درش نمایان است. تک‌تک صحنه‌ها را استوری بورد می‌کند. اول‌ها خودش، بعدها دستیاران‌اش. خودش می‌گوید: «نقدهای بسیاری خوانده‌ام که معتقد بودند فیلم من تصویر محض است، و من به این فکر می‌کردم که: این فیلم، یک برنامه‌ی رادیویی نیست، بلکه یک چیز بصری است، بنابراین کجای کار غلط است؟ … سینما رسانه‌یی تصویری است بطوری که هر کاری که در آن انجام می‌دهی ـ حتی اگر آن کار آشکارا در یک سطح کاملا آگاهانه برای تماشاگر نباشد ـ معنا و مفهوم خود را برحسب منظر بیرونی‌اش پیدا می‌کند… چیزها نباید کلامی باشند و تو نباید معنای ظاهری و لفظی هر چیزی را بدانی. حتی گرچه این امکان وجود دارد که آن تصویر، تصویری غایی و اعلا باشد که در دایره‌ی درک مردم از واقعیت نگنجد، باز با این حال می‌توان چیزی را در آن حس کرد. این همان نوع چیز ناگفته‌یی است که برایم زیبا بود. این، همان جادوی فیلم‌هاست.» [1]

برگردم به اتوبوس شب. اتوبوس شب، یک جورهایی برای‌ام همینطور است. شب و فضای بسته اتوبوس که انگار پوراحمد علاقه‌ی خاصی به‌شان دارد، کنتراست زیاد سیاه و ‌سفید، نور چراغ اتوبوس. اما یک چیزی در آن آزارم می‌دهد؛ چیزهای کلامی. «چرا می‌کشیم؟» «جواب بچه‌ش رو کی می‌خواد بده؟» «شما بیایید آن طرف، ما بیاییم این طرف. فالوده شیرازی بخوریم!» «تا این دفن نشه اتوبوس تکون نمی‌خوره».

فیلم پارک‌وی شاید اولین فیلم نوآر سینمای ایران است؛ تاآنجا که من می‌دانم. جیرانی سعی کرده با بهره‌گیری از روان‌شناسی فیلمی ترسناک و دلهره‌آور بسازد. پارک‌وی چندان در ترساندن مخاطب موفق نیست که من به ‌پای بی‌تجربه‌گی سینمای ایران در این ژانر، می‌گذارم‌اش. اما؛ بگمان‌ام به بهترین نحوی از روان‌شناسی بهره برده است.  کوهیار کودکی نکرده است. مدام کارهای بچه‌گانه می‌کند و به فکر بازی است. این را می‌توان از دویدن‌هاش و ۱…۲…۳ شمردن‌هاش فهمید. بیشتر به دنبال هم‌بازی می‌گردد؛ تا عشق. به همین ‌دلیل می‌خواهد هر چه سریع‌تر با رها ازدواج کند و زمانی که رها تمرین تئاتر می‌کند به صدرا حسادت می‌کند. کوهیار صدرا را رقیب عشقی‌اش نمی‌بیند، صدرا در نظر کوهیار می‌خواهد هم‌بازی را از چنگ او درآورد. تنها هم‌بازی کوهیار را. بواقع کوهیار عشق را هم نمی‌شناسد، سعی می‌کند عشق را در فیلم قصه‌ی عشق پیدا کند. حتی دیالوگ فیلم را تکرار می‌کند:”عشق اونه که هرگز نگه متاسفم ” کوهیار دلبستگی – Attachment -  کاملی هم به مادرش ندارد. او را می‌کشد و هیچگاه او را مادر خطاب نمی‌کند. فیلم شاید بخاطر محدودیت‌های سینمای ایران به رابطه‌ی ادیپی مادر و پسر نمی‌پردازد. اما؛ عقده‌ی ادیپ را باید در نظر گرفت. خصوصا که فلور – مادر کوهیار – در جلوی چشم کوهیار با مردهای مختلفی رابطه داشته.  فیلم البته همان‌طور که در ابتدا گفتم چندان به هدف‌اش که تعلیق و دلهره است نمی‌رسد. فیلم حتی نمی‌تواند یک کپی قابل‌قبول از نمونه‌های خارجی‌اش همچون Shining یا Psycho باشد. برخی وقایع فیلم بشدت ساده‌انگارانه است و برخی دیگر بی‌دلیل. برای مثال روان‌شناس بودن سیمین هیچ تاثیری در روند داستان ندارد و یا رها و کوهیار خیلی راحت به خانه‌شان برمی‌گردند که مثلا در آن قتل اتفاق افتاده و باید پلمپ شده باشد و کسی به آن وارد نشود.بطور کلی دیدن فیلم خالی از لطف نیست و ارزش دیده شدن را دارد. اما نباید از آن انتظار داشت که خیلی مخاطب را درگیر کند.